را توافقنامه آب و هوای پاریسکه در دسامبر 2015 امضا شد، نقطه عطف مهمی در مبارزه جهانی علیه تغییرات آب و هوایی بود. این یک معاهده بین المللی الزام آور قانونی بود که تقریباً همه کشورهای جهان را در یک تلاش مشترک برای مهار انتشار گازهای گلخانه ای، محدود کردن گرمایش جهانی و رسیدگی به تأثیرات ویرانگر تغییرات آب و هوایی متحد کرد. این معاهده به عنوان یک پیروزی دیپلماسی چندجانبه مورد ستایش قرار گرفت که نشان دهنده به رسمیت شناختن نیاز فوری برای مقابله با تغییرات آب و هوایی است.
با این حال، این توافق با چالش های سیاسی قابل توجهی نیز مواجه بود و یکی از برجسته ترین لحظات در تاریخ آن در سال 2017 بود که دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده تصمیم خود را برای خروج ایالات متحده از توافقنامه پاریس اعلام کرد. این اقدام جنجال‌های قابل توجهی را هم در سطح داخلی و هم در سطح بین‌المللی ایجاد کرد و سؤالاتی را در مورد آینده اقدامات جهانی آب و هوا ایجاد کرد.
این مقاله به جنبه های کلیدی توافقنامه آب و هوای پاریس، چشم انداز سیاسی پیرامون این توافق، پیامدهای خروج ترامپ و بحث جهانی جاری در مورد اقدام تغییرات آب و هوایی پس از خروج ایالات متحده می پردازد.
توافقنامه اقلیمی پاریس چیست؟
توافقنامه آب و هوای پاریس یک معاهده بین‌المللی تاریخی است که هدف آن رسیدگی به بحران جهانی آب و هوا از طریق کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، محدود کردن افزایش دمای جهانی و تقویت انعطاف‌پذیری در برابر تأثیرات تغییرات آب و هوایی است. این توافق در جریان بیست و یکمین کنفرانس اعضا (COP21) کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب و هوا (UNFCCC) که در دسامبر 2015 در پاریس برگزار شد، مورد مذاکره قرار گرفت.
اهداف کلیدی توافق پاریس
محدود کردن گرمایش جهانی به زیر 2 درجه سانتیگراد: هدف اصلی توافق پاریس محدود کردن گرمایش زمین به زیر 2 درجه سانتیگراد بالاتر از سطح قبل از صنعتی شدن با هدف محدود کردن آن به 1.5 درجه سانتیگراد است. این هدف بلندپروازانه بر اساس اجماع علمی است که بیش از 2 درجه سانتیگراد گرمایش می تواند منجر به عواقب فاجعه باری مانند حوادث آب و هوایی شدید، افزایش سطح دریاها و از دست دادن تنوع زیستی شود.
کاهش انتشار جهانی: این توافق از کشورها می‌خواهد که مشارکت‌های تعیین‌شده ملی (NDC) را ارائه کنند و تعهدات خود را برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تشریح کنند. این تعهدات از نظر قانونی الزام آور نیستند، اما در نظر گرفته شده اند که تلاش های داخلی هر کشور در زمینه آب و هوا را منعکس کنند. انتظار می رود که هر کشوری در طول زمان NDC های خود را برای دستیابی به اهداف جاه طلبانه تر افزایش دهد.
حمایت مالی از کشورهای در حال توسعه: کشورهای توسعه یافته متعهد به ارائه حمایت مالی از کشورهای در حال توسعه برای کمک به آنها برای کاهش و سازگاری با تغییرات آب و هوایی هستند. این توافق هدف بسیج 100 میلیارد دلاری در سال تا سال 2020 را برای حمایت از اقدامات آب و هوایی در جنوب جهانی تعیین کرد.
شفافیت و مسئولیت پذیری: توافقنامه پاریس شامل یک مکانیسم نظارتی و گزارش دهی قوی برای ردیابی پیشرفت به سمت اهداف کاهش انتشار است. کشورها ملزم به ارائه گزارش‌های منظم در مورد اقدامات اقلیمی خود هستند و یک بررسی جهانی هر پنج سال یکبار پیشرفت جمعی به سمت اهداف توافق را ارزیابی می‌کند.
مشارکت جهانی در توافقنامه پاریس
یکی از مهمترین دستاوردهای توافق پاریس مشارکت جهانی آن بود. در مجموع 196 کشور این معاهده را امضا کردند که ایالات متحده یکی از بازیگران اصلی آن بود. این توافقنامه به گونه ای طراحی شده بود که فراگیر و منعطف باشد و به هر کشوری اجازه دهد تا اهداف خود را بر اساس توانایی ها و شرایط ملی خود تعیین کند.
حمایت گسترده از این توافق و این واقعیت که کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه در این فرآیند گنجانده شده اند، آن را به نقطه عطفی در دیپلماسی بین المللی آب و هوا تبدیل کرده است. این نشان دهنده تغییر رویکرد از بالا به پایین توافقنامه های قبلی آب و هوا، مانند پروتکل کیوتو، به سمت سیستم همکاری جهانی داوطلبانه تر از پایین به بالا بود.
تصمیم دونالد ترامپ برای خروج از توافق پاریس
در ژوئن 2017، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، زمانی که تصمیم خود برای خروج ایالات متحده از توافقنامه آب و هوای پاریس را اعلام کرد، خبرساز شد. اعلامیه او پس از ماه‌ها گمانه‌زنی صورت گرفت و بخشی از دستور کار گسترده‌تر «اول آمریکا» بود که بر مقررات‌زدایی، کاهش دخالت ایالات متحده در توافق‌های بین‌المللی و اولویت دادن به رشد اقتصادی بر نگرانی‌های زیست‌محیطی تأکید داشت.
منطق پشت خروج
تصمیم ترامپ برای خروج از توافق پاریس تحت تأثیر چندین عامل کلیدی بود:
دغدغه های اقتصادی: ترامپ و حامیانش استدلال کردند که توافق پاریس با تحمیل مقررات سنگین بر صنایع آمریکا، به ویژه زغال سنگ، نفت و گاز، به اقتصاد ایالات متحده آسیب می رساند. آنها ادعا کردند که این توافق منجر به از دست دادن شغل و تضعیف رقابت اقتصادی کشور، به ویژه در رابطه با کشورهایی مانند چین و هند، که مشمول همان اهداف کاهش انتشار گازهای گلخانه ای نیستند، خواهد شد.
شک و تردید در مورد تغییرات اقلیمی: اگرچه اکثریت قریب به اتفاق دانشمندان موافق هستند که تغییرات آب و هوایی واقعی است و ناشی از فعالیت های انسانی است، ترامپ و بسیاری از متحدان سیاسی او نسبت به گستردگی و شدت این مشکل ابراز تردید کرده اند. ترامپ در بیانیه خود مدعی شد که توافق پاریس برای ایالات متحده «ناعادلانه» است و به طور نامتناسبی کسب‌وکارهای آمریکایی را هدف قرار داده و در عین حال به سایر کشورها اجازه می‌دهد بدون محدودیت‌های قابل توجهی به انتشار گازهای گلخانه‌ای ادامه دهند.
حاکمیت ملی: ترامپ تصمیم خود را به عنوان تصمیمی در نظر گرفت که از حاکمیت ایالات متحده محافظت می کند. او استدلال کرد که توافق پاریس توانایی ایالات متحده برای ایجاد سیاست‌های آب و هوایی خود را محدود می‌کند و قراردادهای بین‌المللی آب و هوا نباید بر کشورهای جداگانه تحمیل شود. به نظر او، این توافق توانایی ایالات متحده برای اولویت دادن به منافع خود و امنیت انرژی را تضعیف کرد.
پشتیبانی از صنعت سوخت فسیلی: تصمیم ترامپ برای عقب نشینی با منافع صنعت سوخت فسیلی که مخالفت خود را با مقررات آب و هوایی آشکار کرده بود، همسو بود. تحت رهبری ترامپ، ایالات متحده بسیاری از مقررات زیست محیطی، از جمله محدودیت های انتشار گازهای گلخانه ای از نیروگاه های زغال سنگ را لغو کرد و به دنبال توسعه تولید داخلی نفت و گاز بود.
واکنش جهانی به عقب نشینی
خروج ترامپ از توافق پاریس واکنش‌های شدید داخلی و بین‌المللی را برانگیخت.
نقد بین المللی: رهبران جهان، از جمله کشورهای اتحادیه اروپا، چین، هند و بسیاری از کشورهای جزیره کوچک، تصمیم ترامپ را محکوم کردند و بر اهمیت همکاری جهانی در مقابله با تغییرات آب و هوایی تاکید کردند. رهبری اتحادیه اروپا این تصمیم را "شکست بزرگ" خواند و بر تعهد خود به توافق تاکید کرد. سازمان ملل متحد، بانک جهانی و سایر سازمان‌های بین‌المللی ابراز نگرانی کردند که خروج ایالات متحده تلاش‌های جمعی برای مقابله با تغییرات اقلیمی را تضعیف می‌کند.
واکنش های داخلی: در حالی که تصمیم ترامپ توسط بسیاری از حامیان وی از جمله کارگران صنعت زغال سنگ تحسین شد، با مخالفت قابل توجهی از سوی گروه های محیط زیست، دانشمندان و حتی برخی از رهبران تجاری مواجه شد. شخصیت‌های برجسته مانند باراک اوباما، رئیس‌جمهور سابق و جان کری، وزیر امور خارجه پیشین، این اقدام را کوته‌بینانه و مضر برای مبارزه جهانی علیه تغییرات اقلیمی توصیف کردند.
جنبش "ما هنوز وارد هستیم".: در پاسخ به خروج، بسیاری از ایالت ها، شهرها و مشاغل ایالات متحده متعهد شدند که به اهداف توافق پاریس متعهد بمانند. جنبش «ما هنوز وارد هستیم» به رهبری فرمانداران، شهرداران و رهبران شرکت‌ها، متعهد شد به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر علیرغم تصمیم دولت فدرال برای خروج از توافق ادامه دهد.
فرآیند حقوقی و سیاسی خروج
روند خروج از توافقنامه پاریس فوری نبود. طبق مفاد این توافق، یک کشور تا سه سال پس از تصویب آن نمی توانست رسماً از آن خارج شود. ایالات متحده به طور رسمی روند خروج را در سال 2019 آغاز کرد و خروج در نوامبر 2020 تکمیل شد و ایالات متحده تنها کشوری بود که از توافق خارج شد.
علیرغم خروج ترامپ، ایالات متحده همچنان از نظر فنی به این توافق در دوره موقت پایبند بود. این باعث شد برخی مقررات زیست‌محیطی وضع شود، اما عدم قطعیت پیرامون سیاست آب‌وهوایی کشور به احساس بی‌ثباتی جهانی و تضعیف تلاش‌های جمعی برای مقابله با تغییرات اقلیمی کمک کرد.
تغییر وضعیت دولت بایدن
رئیس جمهور جو بایدن پس از روی کار آمدن در ژانویه 2021، به سرعت تصمیم ترامپ را لغو کرد و دوباره به توافق پاریس پیوست. فرمان اجرایی بایدن برای ورود مجدد به این توافق، لحظه مهمی در بحث آب و هوای جهانی بود که نشان‌دهنده بازگشت رهبری ایالات متحده در مسائل اقلیمی و تاکید مجدد بر تعهد این کشور به همکاری جهانی بود.
ورود مجدد بایدن به توافقنامه پاریس به عنوان یک پیروزی برای حامیان محیط زیست مورد ستایش قرار گرفت، اما همچنین سوالاتی را در مورد تعهد بلندمدت ایالات متحده به اقدام اقلیمی ایجاد کرد. منتقدان استدلال کردند که رفت و آمد سیاسی بین دولت ها - یکی از اقدامات آب و هوایی حمایت می کند و دیگری از آن عقب نشینی می کند - بر نوسانات سیاست آب و هوایی ایالات متحده و چالش های تضمین یک رویکرد پایدار و منسجم به این موضوع تاکید می کند.
نتیجه
توافقنامه آب و هوای پاریس یک دستاورد تاریخی در دیپلماسی جهانی و سیاست زیست محیطی است. این چارچوبی را برای کشورها فراهم می کند تا با یکدیگر برای مقابله با تهدید وجودی تغییرات آب و هوایی، با هدف محدود کردن گرمایش جهانی به زیر 2 درجه سانتی گراد و پیگیری تلاش ها برای محدود کردن آن به 1.5 درجه سانتی گراد، همکاری کنند. فراگیر بودن و انعطاف پذیری این توافقنامه امکان مشارکت جهانی را فراهم می کند و کشورها متعهد به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای متناسب با شرایط ملی خود هستند.
با این حال، خروج ایالات متحده از توافق پاریس در زمان پرزیدنت ترامپ یک شکست بزرگ در مبارزه با تغییرات آب و هوایی بود. این بیانیه چالش‌های سیاسی ناشی از حفظ سیاست‌های آب و هوایی منسجم را برجسته کرد و نگرانی‌هایی را در مورد آینده اقدام جهانی آب و هوا در غیاب رهبری ایالات متحده مطرح کرد. اگرچه تصمیم دولت بایدن برای پیوستن مجدد به این توافق یک تحول مثبت بود، اما بحران آب و هوا نیازمند اقدام جهانی فوری و پایدار است. باید دید آیا ایالات متحده و سایر کشورها به تعهدات خود تحت توافق پاریس عمل خواهند کرد یا خیر، اما خطرات هرگز در نبرد برای حفظ سیاره ای قابل زندگی برای نسل های آینده بالاتر نبوده است.